Chủ Nhật, 9 tháng 4, 2017

HAI MẶT CỦA TẤM HUÂN CHƯƠNG


Tác giả : THANH BẰNG


Ảnh sưu tầm 
K t khi thành lp (1953), nhiếp nh Vit Nam đã có nhiu đóng góp cho s nghip xây dng và bo v T quc, hàng trăm các nhà nhiếp nh, phóng viên chiến trường đã dành trn tâm huyết, tài năng, trí tu xây dng nên nn Nhiếp nh Vit Nam. Tiếp ni truyn thng đó, 30 năm qua k t ngày đt nước ta bước vào công cuc Đi mi, một giai đoạn lịch sử có ý nghĩa trng đi trong sự nghiệp phát triển của đt nước, cũng là thi gian đánh dấu sự trưởng thành ca nhiếp nh. Nhiếp nh đã tr thành mt trong nhng hình thc hot đng mang tính qun chúng rng rãi, đóng vai trò khá quan trng trong nn văn hóa nước nhà.

Bên cnh nhng thành tu đt được. Công tác nghiên cu lý lun, phê bình còn chưa theo kp vi thc tế phát trin và nhng vn đ mi đt ra. Vn đ giáo dc thm m nhiếp nh trong xã hi còn yếu và chưa được đu tư đúng mc. Nn sao chép tác phm, vi phm bn quyn tác gi còn din ra gây bc xúc trong dư lun. S phát trin t hi viên cht lượng chưa cao, chưa được đào to ngh nghip sâu sc, vic rèn luyn tư cách đo đc người ngh s còn nhiu bt cp cũng gây ra nhng hu qu khó lường.

Tác giả bài viết - Thanh Bằng
 Đi mi bao gi cũng là đng lc ln, nhưng đi mi luôn kèm theo nhng thách thc, tim n nhng ri ro. Đáng ra nhng nhà t chc phi quan tâm ti năng lc và trình đ, tp trung vào các vn đ cn thiết phi ci t ni dung và hình thc…, thì li đ ý nhiu hơn v nhng th danh hiu, làm ny sinh thói ganh đua, háo danh, đ k. Đã có lúc hướng đi theo cái gu ca mt t chc không chuyên, ca mt s người ch không phi là nhu cu ca xã hi. Có nhà lãnh đo phi kêu lên rng, ch nh chúng ta li đi lưu gi nhng bc nh gi! Chúng ta đã chng kiến nhiu s thc trong lch s, nhn ra được bài hc là phi luôn luôn tiếp thu mi chuyn có chng mc, đ không lâm vào tình trng cung tín hay ngược li. Ngui ta quen kiu thông tin theo li tư duy mt chiu. Mt phi thì nâng lên tuyt đi, mt trái cũng được đy ti tn cùng…
Đáng tiếc là không phi người ta không hiu, vy mà người ta c “din”. Cái s din nó lây lan đến ni h “din” rt “trung thc”, nhim c trong loi hình vn rt chân tht là nhiếp nh. Xem mt bc nh bây gi không phi là s chiêm ngưỡng, thay vào đó là nhng câu hi được đt ra đt ra vi trăm mi nghi ng: Con gà phía sau sao li to hơn con chó phía trước, sao li có bóng mà không có người, sao ánh sáng cùng chiu mà đây t, kia m…. Người chm c phi căng mt ra nhìn nhng chi tiết vn vt nht, c gng đ phát hin li ch không phi là thm đnh đ phát hin cái mi và nhng ý tưởng sáng to. Cái li đây chính là tư cách ca người ngh s đi din vi ngh thut do chính mình to ra. Hay nói cách khác là văn hóa ca người ngh s tham gia vào s kin.

Đã đến lúc nhiếp nh ca chúng ta cn đt mc tiêu và yêu cu phát trin nh có chiu sâu, có tư tưởng lên hàng đu. Đng thi, cn hướng đến ưu tiên nhng d án đu tư t các cá nhân có năng lc, to ra nhng sn phm có cht lượng và hàm lượng tư duy cùng giá tr ngh thut cao. Các gii thưởng phi đáp ng được điu này. Người ngh s phi tp trung cao cho vn đ sáng to ra mt tác phm ngh thut, mt vài tiu xo ngh nghip chng làm nên trò trng gì. T thân gii thưởng s tr nên trong sáng.
Chiến tranh đã qua, tiến trình đi mi đã 30 năm. 30 năm vi lch s là ngn, nhng vi cuc đi mi người thì dài. Vy mà nhiếp nh ca ta chưa có bước tiến n tượng, chưa có cái nhìn mang hn thi đi. Người cm máy bây gi nghĩ gì, thy gì, và cm xúc như thế nào? Nhiu hình nh cũng nói v cuc sng, lao đng, cũng có s n lc và s dn thân, có nhng n cười, nhng git m hôi và c nước mt, nhưng sao vn khó đi vào lòng người làm vy?

(Bức ảnh "Cầu người" của tác giả Phạm Văn Thính. Hai bức ảnh ghi chép của tác giả Lê Hải)



 Nhng điu nhìn thy...

Điu th nht, chúng ta gp không ít cnh hàng đoàn người cm máy dàn hàng ngang cùng chp nhng cô gái trong cánh đng hoa tam giác mch, hay bên cng thành. Nhìn cnh hàng my chc người giơ máy hướng v cây go đu làng mà ch biết vui hay bun na. Cũng chng ai trách người chp chơi, chp k nim, gii trí, nhưng nhng bc nh như vy vn lt vào trin lãm ngh thut thì là ni bun có tht. Hãy nhìn nhn các cuc trin lãm nh, ch om sòm mt lúc khi khai mc, còn sau đó rt hiếm người ti xem. Còn trên mng xã hi…! Có ln tôi Post lên Facebook có ý đnh tìm hiu bn đc yêu nh ý tưởng, trng tâm ca bc nh là mt cnh ca m ra phía đi dương (nh ghép). Có anh bn hi ngay, lp trường đ đâu mà chng thy Hoàng sa, Trường sa! Tht đáng khen cho tinh thn ch quyn bin đo, biết vy nên tôi ch đng h tm hình này xung. Vy điu th 2 là: Xã hi hóa nhiếp nh là dành cho tt c mi người, cho s đông không phi ch cho nhng người chuyên nghip. Cn phi phân bit rch ròi điu này. Đng đ nhng nhà nhiếp nh không chuyên đi thm đnh nh ca nhng người chuyên nghip. Đã có người nghĩ, ti sao li phi hc chp nh, tht “vô lí”, có cái máy, ai bm mà chng ra nh? Đng bàn ti khonh khc quyết đnh (Henri Cartier-Bresson), mi cú bm thông thường là mt phn 30 giây, hay ti c mt phn 1000 giây thì không là khonh khc thì là gì. Nhiếp nh cũng phi hc, hc có nhiu cách, nhưng phi hc, đng đ nhiếp nh là mt ngh không hc!
Va qua bc nh “Cu người” ca nhà nhiếp nh Phm Văn Thính li không được người ta chú ý ti t phía người thm đnh trong đt xét gii thưởng Nhà nước v Nhiếp nh va qua. Nhìn dòng nước chy xiết, nhìn nhng cô gái vai gy đng dm mình trong nước làm tr cu, nhìn nhng người thương binh vi vã được cáng qua, ai cũng đng lòng. Vy mà các nhà thm đnh li không ưng. Trình đ hay cm xúc không còn? Nếu ai còn hướng ti nhiếp nh chuyên nghip thì điu kin cn là phi chn được đi ngũ nhng người thm đnh chuyên nghip.
Thc ra đi vi tt c các cuc thi và trin lãm, bc nh được chn, được gii, ai cũng vui, cũng t hào. Đó là nim vui chính đáng ca người ngh s. Nhưng mt trái ca nó cũng được phơi by. Bao nhiêu năm ri vn loanh quanh rung bc thang, bình minh trên bin, xôn xao làng chài, mùa gt, ánh mt tr thơ…. Không thiếu nhng tác phm b trí (set up) nông cn, hi ht, vô cm, có mt trong nhiu cuc trin lãm, minh chng rng nhiếp nh ca chúng ta ít tư duy, cm xúc thì khô cng, không din t được nhiu v cuc sng mà nng v trình din bn thân mình. Nhng người ngh s đích thc h luôn đn đo trước tác phm ca mình, dù ai đó không đ dũng cm đ t chi tm huy chương thì cũng không bao gi la gt bng nhng trò ma m.



Cn chuyn hướng “xã hi hóa” nhiếp nh

Hin gi vn đã có nhng người vn âm thm cho xây dng trang web cá nhân, có phong cách (s thích) ngh thut ca riêng mình, không chy theo đám đông, theo phong trào và nhng gii thưởng. Tôi khá n tượng vi nhng trang ca Nhà báo Nguyn Hu Thành Bình Thun, ca Ngh s Đng Đc Thành thành ph H Chí Minh, ca Xóm nh, Phòng trưng by ca anh Li Dim Đàm Hà Ni, Câu lc b Cà phê nh, hay din đàn Ph nh…Kết qu rt kh quan, thm chí nhng người vào các trang này còn ln hơn vào các trung tâm trin lãm gp nhiu ln. Nhng người tham gia các din đàn này cũng rt đông đo. đây người ta tìm thy cái “gu” mà mình thích, mc sc tìm tòi khám phá. Nhng điu sai trái luôn b cô lp và đào thi. Menu ca h có nhiu, cái nhìn thì đa dng và phong phú. Ti các din đàn này người ta có th khai thác được yếu t mi, thm chí đi nghch vi cái cũ nhưng không ph nhn, cái cũ còn được phát huy mt cách sáng to, đó s là mt hướng phát trin tht s có tim năng. Ti sao li phi mt hàng ngày, hàng tun đ ch đi mùa lúa chín, con nước v, hoa go n hoa (mà năm nào cũng chp vn ging nhau, có khi còn xu hơn bi bi cnh b tàn phá), mà không khai thác nhng cái có trong tâm thc tình cm ca mình, nhưng phi mt công suy nghĩ, tìm tòi ch không có sn như đem theo mt người mu hay cây go đang n hoa, ruông bc thang đã có sn t bao đi…Đây là nhng hình thc din đàn mi rt đa dng cho nhiếp nh phong trào rt đáng được khích l. H đâu cn huân hay huy chương gì, cái mà h cn là s khng đnh phong cách ca chính mình.
Nhiu ln vào thăm khu di tích Ch tch H Chí Minh, tôi luôn chú ý ti dòng ch dưới tm nh “Bác vn cùng chúng cháu hành quân” ca nhà nhiếp nh Đinh Đng Đnh: “Trên ngc áo này không mt tm huân chương và sau làn vi ngc áo này có mt trái tim.”
Nói thì d, hc và làm theo Bác tht khó vô cùng!

Không có nhận xét nào: